محمد مهدى ملايرى

122

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

« و با همهء بزرگى و حكمت بزرجمهر كى وزير او بود ، انوشروان ترتيب وزارت او چنان كرد كى دبير وزرك ( نگريذار ) « 1 » و نايب نزديك كسرى آمد شد توانستى كرد و ما اين نايب را وكيل درخوانيم و به پهلوى ايرانمارغر گفتندى و نيابت وزير دارد ، و هر سه گماشتهء كسرى انوشروان بودندى در خدمت وزير او بزرجمهر . و وزير به ذات خود از اين سه كس هيچ يكى را نتوانستى گماشت ، و غرض انوشروان آن بود تا دبير هر نامه كى به جوانب بزرگ و اطراف نبشتى و خواندندى ، نكت آن در سرّ ، معلوم انوشروان مىكرد . و وكيل در از آنچه رفتى از نيك و بد ، به راستى مشافهه مىگفتى و راه وجوه مصالح باز مىنمودى و نايب ، مال و معاملات نگاه داشتى . و اين هر سه مردمان اصيل عاقل فاضل زبان‌دان سديد بودندى » . « 2 » استاد كريستن سن پس از عبارت بالا اين مطالب را هم افزوده است : « با وجود كوششى كه در اصلاح اين عبارت فارسنامه به عمل آمده است من ترديد ندارم كه در اصل پهلوى به جاى بزرگمهر وزرگ فرماذار نوشته بوده است . و در واقع انوشروان اختيارات وزرگ فرماذار را تخفيف داده و سه تن از عمّال بزرگ دولت را شخصا معين كرده كه در كارهاى وزرگ فرماذار سهيم باشند و از اين جا مراد مسعودى در مروج الذهب از لفظ « وزرا » معلوم مىشود چيست . با همهء اينها بايد دانست كه انوشروان مقام وزرگ فرماذار را به كلى از ميان برنداشته و راى آقاى بارتولد نيز بر اين است » .

--> ( 1 ) . نگريذار تصحيح شدهء كلمه‌اى است كه در فارسنامهء چاپى به صورتهاى وكيل در و كليد در آمده . دربارهء اين تصحيح استاد كريستن سن چنين نوشته است : آقاى تاواديا در نامه‌اى كه به ما نوشته اين لفظ را نگريذار دانسته است . به نظر ما كاملا حدس ايشان قابل قبول است . آقاى تاواديا گويد در ازاء حرف يا كه در اصل كليدار آمده در خط پازند علامت كسره مىنويسند . چنان كه در فارسى هم‌چنين است . هركس از اشكال الفبايى پهلوى آگاه باشد مىداند كه بر فرض كه در اين خط حرف يا را در كلمهء مذكور ننوشته باشند عادة ممكن بوده است كه آن را « وكليدار » بخوانند . ( 2 ) . اين متن از كتاب LIRAN Sous Les Sassanids , par Artbur Christensen Copenhague 1936 . P . 518 كه متنى تصحيح شده است نقل شده .